Kızılbaş Yolunun Özünde Hakikat, Adalet ve Doğayla Birlik Var

Kızılbaş-Alevi inancının özünde yer alan “Yol cümleden uludur” sözü, sadece bir inancın değil, varoluşun bütününe bakışın en sade ve en derin ifade biçimidir. Burada “Yol”, insanı hakikate taşıyan, adalet ve içsel arınmayı merkeze alan kadim bir felsefeyi simgeler. Bu anlayış, dünyayı yalnızca bir yaşam alanı olarak değil; insan, doğa ve evrenin birbirine bağlı olduğu kutsal bir bütün olarak görür.
Bu yol, insana doğayla uyum içinde yaşamayı öğretir. Kızılbaş öğretisine göre bu dünyadaki her varlık insan, hayvan, dağ, taş, su, ağaç, böcek Hakk’ın bir zerresidir. Hiçbir varlık, yaratılışın özünde diğerine üstün değildir; çünkü hepsi aynı bütünün eşit parçalarıdır. Varlıklar arasındaki bu denge, yolun en temel ahlaki ilkesidir.
Kızılbaş inancında değer ölçüsü, ibadetin biçiminde değil; yaşamın özünde saklıdır. Bir kişinin suya, toprağa, insana, hayvana nasıl davrandığı onun yolunun aynasıdır. Arınmadan adaletli olunamayacağı kabul edilir; gerçek adalet dışarıda değil, insanın kendi nefsini terbiye etmesinde, vicdanını temizlemesinde başlar. İşte bu nedenle, “Yol cümleden uludur” sözü, adaletin, eşitliğin, sevginin ve hak bilincinin toplamını ifade eder.
Bu öğretide kutsallık kişiye atfedilmez; kutsallık yolun kendisine aittir. Makamlar, ünvanlar, soylar hiçbiri yolun önüne geçemez. Yolun değerlerine sırt çeviren, adı ne olursa olsun artık bu yolun yolcusu değildir. Kutsal olan yaşamın kendisidir; doğru yaşanmış bir ömürdür.
Kızılbaş-Alevi anlayışında cennet ve cehennem, ölümden sonra gidilen mekânlar değil; bu dünyada kurduğumuz yaşam biçimleridir. İnsan isterse sevgiyi, emeği, paylaşımı temel alan bir düzenle yeryüzünü cennete çevirir; isterse zulüm, sömürü ve adaletsizlikle bir cehennem yaratır. Bugünkü çarpık düzen, insan eliyle yaratılmış bir cehennemdir; çünkü yolun özünü unutanlar çoğaldıkça dünyadaki denge bozulur.
Kızılbaş öğretisine göre “Hak”, gökte aranan bir varlık değil; doğanın ve evrenin kendisidir. Hakk, her zerrede, her varlıkta tecelli eder. Bu nedenle denir ki:
“Evren Hakk’tır, varlıklar Hakk’ın nefesidir.”
Her canlıya duyulan saygı, Hakk’a duyulan saygıdır; yapılan her adaletsizlik, Hakk’ın düzenine bir ihanettir.
Kızılbaş yolu, insanı evrenle birleştiren bu hakikat bilincini taşır. Yol uludur; çünkü yol, varoluşun kendisidir. İnsanı hem içsel hem toplumsal bir adalete çağıran, insanla doğa arasındaki bağı koparmadan yaşamayı öğreten bir hakikat yoludur bu.
Bu kadim yolun amacı insanı yüceltmek değil, insanı hakikate yaklaştırmaktır. Çünkü asıl ululuk, yolun kendisinde saklıdır.
Mehmet Ali Demir