PİRYOL – Ağrı ve Kars’ta şap hastalığı nedeniyle hayvan borsalarının 1 aylığına kapatılması, kentlerdeki hayvancılığı durma noktasına getirdi. Veterinerler, “Aşı karşıtlığı tabloyu ağırlaştırıyor, aşı yaparak hastalıkların yüzde 80’inin önüne geçebiliriz” dedi.
Yıllardır belirli aralıklarla ortaya çıkan ve hayvan sağlığını tehdit eden şap hastalığı, Ağrı ve Kars’ta da ortaya çıktı.
Hastalığın giderek yayılması üzerine valilikler ve il tarım müdürlükleri, her iki kentteki hayvan borsalarını 1 ay süreyle kapatma kararı aldı. Kararla birlikte hayvan sevkiyatı ve alım-satım faaliyetleri dururken, geçimini hayvancılıkla sağlayan üreticiler de ekonomik olarak olumsuz etkilendi.
Ağrı ve Kars’taki veterinerler, hastalığın seyrine, yayılım nedenlerine ve alınan önlemlerin yetersizliğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Şap hastalığının RNA virüsü kaynaklı viral bir hastalık olduğunu ve 19’uncu yüzyıldan beri var olduğunu belirten Veteriner hekim Önder Yıldız, “Şap hastalığı viral yoldan yani RNA virüsüne sahip olan bir hastalık. Yedi tane serotipi var. Genelde bizim coğrafyamızda görülen tip SAT-1 ve A varyantı, bir de SAT-2 Afrika suşu çok görülüyor. RNA virüsünde olduğu için sürekli mutasyona uğrayan bir virüs. Sürekli mutasyona uğradığı için de lokal olarak bölgesel olarak aşının seçilmesi gerekiyor. Hava yoluyla yayıldığı için yayılımı yüzde 100. Şu ana kadar zoonoz olarak bulaşma şeklinde bilimsel bir veri yok, et tüketiminde problem yaratmıyor. Çift tırnaklı hayvanlarda görülen bir hastalık” dedi.
‘HASTALIĞIN EN BÜYÜK İLACI AŞILAMADIR’
Hastalığın birçok köyde görüldüğünü ve borsanın kapatılmasının Ağrı ekonomisini kilitlediğini kaydeden Yıldız, çözümün düzenli aşılama ve karantina olduğunu vurguladı. Yıldız, “İl tarım ve ilçe tarımdaki meslektaşlarımızın verilerine göre birçok köyde ve civar illerde görülmekte. Hayvan borsası sirkülasyonun çok fazla olduğu bir yer olduğu için yayılım pik seviyeye ulaştı. Halkımızın yüzde 70-80’i hayvancılıkla uğraştığı için borsanın kapatılması Ağrı ekonomisi için çok büyük sorun. Ağrı Hayvan Borsası Türkiye’nin her tarafına sevkiyat yapan bir borsa. Üretici, yayladan getirdiği hayvanı satacak ki yerine yenisini yetiştirsin ama borsa kapalı olduğu için satamıyor ve içeride bakmak zorunda kalıyor. Hastalığın en büyük ilacı aşılamadır, her aşının 3 ay koruyuculuğu var. Dışarıdan alınan hayvan 21 gün karantinada bekletilmeli, hastalıklı hayvanın hareketi kısıtlanmalı, satılmamalı” ifadelerini kullandı.
‘BU YILKİ TİP DAHA AZ ÖLÜMCÜL AMA YAYILIYOR’
Kars’ın Kağızman ilçesinde veteriner hekim olan Anıl Çakmak, bu yılki tablonun geçen seneye göre daha hafif seyrettiğini belirtti. Çakmak, “Şap hastalığı çıktı fakat bu geçen seneki gibi hızla bulaşan bir şap hastalığı değil. Ufak ufak çıkmaya başladı. Şu an Kağızman’da gittiğim 4 işletmede görüldü. Rüzgar ile bulaşabilir, hayvanlar arası temas ile bulaşabilir. İnsandan, ahırdan ahıra bulaş götürebilir. Bulaşma hızı da tiplere göre değişmekte” dedi.
‘AŞI KARŞITLIĞI TABLOYU AĞIRLAŞTIRIYOR’
Hastalığın belirtilerinin büyükbaş ve küçükbaşta farklı seyrettiğini söyleyen Çakmak, pazarların kapatılmasını doğru bulduğunu ve üreticilerin en büyük yanlışının aşı yaptırmamak olduğunu söyledi. Çakmak, “İlk olarak hayvanda ateş yükselmesi başlıyor, ardından ağızda, dilde, memede ‘aft’ dediğimiz oluşumlar patlayıp yara oluşturuyor. Büyükbaşta daha çok ağız ve meme lezyonları, küçükbaşta daha çok ayak lezyonları oluşuyor. Süt verimini düşürüyor. Bu seneki tip ölümle sonuçlanacak düzeyde değil ama kalıcı hasar bırakıyor. Geçen seneki gibi toplu vaka yaşanmaması için kapatıldığını düşünüyorum. Yayılmadan önlem almak en mantıklı karar. Aşıların tamamlanması ve bağışıklandırılmadan sonra tekrar açılması gerekir. Üretici, hasta hayvanı gizleyip merada başka sürüye katıyor, bunu yapmamalı. Aşı karşıtlığı tabloyu ağırlaştırıyor, aşı yaparak hastalıkların yüzde 80’inin önüne geçebiliriz” diye konuştu.
‘SATIŞ DURDU, MAĞDURUZ’
Ağrı’da hayvan üreticisi Melik Çarti de, hastalığın yayılım hızının yüksek olduğunu ve borsa nedeniyle arttığını söyledi. Çarti, “Şap hastalığı hayvanlar arasında gelişen, hayvandan hayvana bulaşıcı özelliği olan bir hastalıktır. Yayılım hızı çok yüksek. Yaylalarda gelen hayvanlar temiz bir şekilde geliyor ama hayvan borsasındaki hayvanlarla iç içe girdiğinde bu şap hastalığı daha fazla yayılıyor. Hayvanların çoğunluğunda ağızda yaralar çıkıyor, ayakları şişiyor. En büyük çaresi başta aşılarının tam şekilde yapılmasıdır, düzenli olmayınca yayılıyor” ifadelerini kullandı.
Çarti, “Ağrı’nın yüzde 80’i hayvancılık üzerinde geçimini sağlıyor, herkes bundan etkileniyor. Şap olunca satışlar durduruldu. Yayladan gelen hayvanlar şu an satılamıyor. İnsanlar planlamasını yayladan gelen hayvanlar üzerinde yapar, satacak borcunu ödeyecek ama şu an mağdur durumda. Karar hastalık için yerinde olabilir ama bizim için zarar. Borsada dış ülkelerden gelen angus tipi hayvanlar var, bu anguslar hastalığı getirebiliyorlar. Eskiden şap 2-3 güne geçiyordu ama şimdi mutasyona uğramış. Verilen iğneler eskisi gibi tesir göstermiyor” dedi. (Kaynak: MA)
