Alevilikte inanç bireysel değildir. İnanç toplumsallaşmıştır. Yol ikrarlı bir yoldur, gösterişten, mekandan uzaktır, birey yaşadığı anın, gönülden gelen kelamın, eylemin ve davranışın bilincinde farkındadır.
İnanç cinsiyetçi değil, iktidarlaşmaya karşıdır iktidar ilişkilerini reddeder, semavi dini anlayışlardan ayrışır, doğa evren insan merkezlidir, Kabesi insandır, söz konusu edilen insan Enel Hak felsefesinde hak ın bilincinde birliğe varan Kamili Mürşittir.
Kadın, erkek kavramı yerine can kavramı kullanılır. Can ikilik perdesinin kaldırılıp varlığın birliğinde birlenme halidir. Varlığın birliğinde birlenen can üretimin içindedir, birbirilerini karşılıklı geliştirir dönüştürür, birlikte cem olur, semah döner.
Alevilikte cennet, cehennem yok, cennet ve cehennem görünürde olan insan yaşamıyla ilgilidir. Öğretinin önceliği Dünyayı yaşanılır hale getirmektir.
Can yaşadığı mekana, topluma karşı pasif, edilgin konumda değil, diridir, semavi dinlerde olduğu gibi tanrıyı bir mekana sığdırmaz, Alevi inancında Hak üretimin içindedir, doğaya, insana, canlı cansız bütün varlıklara karşı sorumlulukları olan bir Mürşit konumundadır.
Alevi öğretisinde hak gizli değil, görünmez değildir, hakkı görünüre taşımıştır, hakkı görebilmek için gönül gözü gerek. Gönül gözü ile görebilmek için yola ikrar vermek gerek, ikrar ile yürümek gerek. İkrar Hak meydanında dar divanında; mürşit huzurunda gerçekleşir. İkrar yolladır.
Yunus Emre bir şirinde şöyle diyor,
Evel benem ahir benem canlara can olan benem
Azıp yolda kalmışlara Hızır medet olan benem
Dost ile birliğe biten buyruğu ne ise tutan
Mülk yaratıp dünya düzen ol bahçevan heman benem
Halk içinde dirlik düzen dört kapı doğru yazan
Ağ üstünde kara düzen ol yazılan kuran benem
Yunus değil bunu diyen kendiliğidir söyleyen
Kafirdürür inanmayan evel ahir heman benem
Yunus bu şiirinde tanrıyı görünüre varlık alanına taşımıştır.
İkrar verme, sorgu, sual, Görgü hak meydanında dar divanında olur. Semavi dinlerde olduğu gibi hesap vermek, hesap sormak ahirete, ölümden sonra, öteki dünyaya ertelenmez.
Sorgusunu sualini bu dünyada kendi inanç sistemi ritüelleri içerisinde, hak meydanında, Pir, talip huzurunda canlarla cem olup cemal cemale gerçekleştirir. Alevi öğretisi bu uygulamaya dar demiştir.
Dar olmak yada dara çıkmak toplumsal sorunlara çözüm bulmak amacını taşıyan bir iç hukuk mekanizmasıdır, bu hukuk bireyi sadece cezalandırmak için işletilmez, Dar olan didar görür mana anlamı itibarı ile bireyi kendi özüyle buluşturma, bireyin kendisini bilmesi tanıması topluma kazandırmak, bireyin hem kendisine hem topluma karşı olan görevlerini, sorumluluklarını hatırlatmaktır.
Aşk ile Kalınız
Nurten Yalnız
