PİRYOL- Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin DEM Parti ile tokalaşmasının ardından gelişen sürece ilişkin kamuoyu araştırmasından çarpıcı sonuçlar.
Devlet Bahçeli’nin Çıkışının Kürt Sorununda Yeni Bir Çözüm ve Müzakere Sürecine Evrilmesi Sizce Mümkün Mü?” sorusuna görüşmecilerin %27’si Evet, %30’u Hayır, %19’u Kısmen, %14’ü Kararsızım, %8’i Böyle Bir Sorun Yok, %2’si Fikrim Yok şeklinde yanıt veriyor.
Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi, MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin Meclis açılışında DEM Parti Eş Başkanları ile tokalaşması yeniden ülkenin sıcak gündemi haline gelen Kürt sorunun çözümü konusunda kamuoyu araştırması yaptı.
Araştırmada Bahçeli’nin çıkışının MHP’ye fazla oy kaybettirmediği bulguları yer alırken, ülkenin temel sorunlarında ise ekonomi, işsizlik ve kriz ilk sırada yer aldı.
Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi, Türkiye’nin temel sorunlarına ve Devlet Bahçeli’nin 1 Ekim’de, Türkiye Büyük Millet Meclisinde 2024-2025 yasama yılı açılışında DEM Parti Eş Başkanları ile tokalaşması ile başlayan gelişmelere ilişkin 27 Ekim -15 Kasım 2024 tarihleri arasında, 19 ilde bir anket çalışması gerçekleştirdi.
İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Aydın, Batman, Tunceli (Dersim) Diyarbakır, Elâzığ, Hakkâri, Kars, Mardin, Mersin, Muğla, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak, Van, Zonguldak illerini kapsayan anket çalışmasına toplam 1358 kişi katıldı.
Türkiye’nin temel sorunlarına ve gündeme dair algıları, beklentileri ölçmek amacıyla yapılan çalışma online ortamda ve telefonla gerçekleştirildi.
Sosyo Politik Saha Araştırmaları Merkezi’nin anket çalışması raporunda öne çıkan bazı veriler şöyle:
%51,6’sı Erkek, %48,1’i Kadın, %0,2’si LGBTİQ+ görüşmecilerden oluşan araştırma grubunun %29,6’sı 35-44 Yaş, %22,6’sı 45-54 Yaş grubuna ait iken, %51,3’ü Lisans, %22,1’i Lisansüstü mezunu olan görüşmecilerden oluşuyor.
EKONOMİ TEMEL SORUN
Ankette “Sizce Türkiye’nin En Önemli Sorunu Nedir?” sorusuna katılımcıların %38,9’u Ekonomik Kriz/İşsizlik, %9,5’i Kürt Sorunu, %9,4’ü Hukuk Sisteminin Mevcut Durumu, %9,1’i Demokrasinin Olmayışı, %8,8’i Çatışma ve Şiddet Ortamı yanıtını veriyor.
Kürt sorununun Türkiye’nin en temel sorunu olarak görenlerin 55-64 yaş grubunda kümelenirken, muhalefetsizliği Türkiye’nin temel sorunu olarak görenler 18-24 yaş ile 65 üstü grupta kümeleniyor.
Türkiye’nin en temel sorunları ile Araştırma grubunun 2023 Mayıs’ında yapılan genel seçimlerdeki oy davranışları karşılaştırıldığında; Ekonomik kriz ve İşsizlik tüm parti seçmenlerinde öncelikli birinci sorun olarak öne çıkarken, AKP’ye oy verdiğini söyleyenlerin %10,8’i için Çatışma ve Şiddet ortamının, %10,2’si için Demokrasinin olmayışının öncelikli sorun olarak tariflenmesi dikkate değer bir konudur. Yine Oy Kullanmadığını söyleyenler ile HDP/Yeşil Sol partiye oy verdiğini söyleyenlerin İkinci sırada öncelikli sorun olarak Kürt Sorununa işaret etmesi, CHP ve İYİ Partiye oy verdiğini söyleyen seçmenlerin ikinci sırada Cumhurbaşkanlığı sistemini sorun olarak işaretlemesi, MHP’ye oy verdiğini söyleyen grubun ikinci ve üçüncü sırada Eğitim Sistemi ile Mültecileri sorun olarak işaretlemesi dikkat çekiyor.
KÜRT SORUNUNUN TEMEL SORUNLARA ETKİSİ
Türkiye’nin temel sorunlarında Kürt meselesinin etkisinde çalışmada ortaya çıkan tablo şöyle: Araştırma grubunun toplamda %47’si Kürt Sorununun Ekonomik Kriz/İşsizlik Sorununa etkisi olduğunu, %49,5’i Kürt Sorununun Demokrasi Sorununa etkisi olduğunu, %43,6’sı Kürt sorununun Hukuk Sisteminin Mevcut Durumuna etkisi olduğunu, %53,4’ü Çatışma ve Şiddet Ortamına etkisi olduğunu, %54’ü Dış Politika Sorunlarına etkisi olduğunu bildiriyor.
AKP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %32,9’u Kürt meselesinin Ekonomik kriz ve işsizlik sorununu etkilediğini düşündüğü, %8,1’i için böyle bir sorun olmadığı; CHP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %52,4’ü Ekonomik kriz/işsizlik sorununda Kürt sorununun etkili olduğunu düşündüğü, %3,1 için böyle bir sorun olmadığı; YSP/HDP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %91,4’ünün Ekonomik kriz/işsizlik sorununda Kürt sorununun etkili olduğunu düşündüğü, MHP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %9,4’ünün Ekonomik kriz/işsizlik sorununda Kürt sorununun etkili olduğunu düşündüğü %22,6’sı için böyle bir sorun olmadığı görülüyor.
Yine AKP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %48,5’i Kürt sorununun Çatışma ve şiddet ortamını etkilediğini düşündüğü, MHP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %27,5’inin Kürt sorununun Çatışma ve şiddet ortamını etkilediğini düşündüğü, YSP/HDP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların toplamda %92,2’sinin Kürt sorununun Çatışma ve şiddet ortamını etkilediğini düşündüğü görülüyor.
Türkiye’nin temel sorunlarında Kürt sorununun etkisinin ne olduğuna ilişkin diğer tablolar incelendiğinde iseKürt sorununun Dış Politikayı etkilediğini düşünen AKP’li seçmen oranının %42,8, MHP’li seçmen oranının %25,4 iken YSP/HDP’ye oy vermiş katılımcıların oranının %92,2 olduğu; Kürt sorununun hukukun mevcut durumunu etkilediğini düşünen AKP’li seçmen oranının toplamda %30,8, MHP’li seçmen oranının %10,4, CHP’li seçmen oranının toplamda % 53,1, YSP/HDP’li seçmen oranının toplamda %84,3 olduğu; Kürt sorununun Demokrasi sorununu etkilediğini düşünen AKP’li seçmen oranının toplamda %33,8, MHP’li seçmen oranının %10,4, CHP’li seçmen oranının toplamda %59,2, YSP/HDP’li seçmen oranının toplamda %84,4 olduğu görülüyor.
OPERASYONLARIN EKONOMİYE ETKİSİ
Öte yandan “Çatışma ve Şiddet Politikaları ile Sınır Ötesi Operasyonların Mevcut Ekonomik Krizi Etkilediğini Düşünüyor Musunuz?” sorusuna görüşmecilerin %37,3’ü Evet, %22,1’i Hayır, %22’si Kısmen, %18,4’ü Kararsızım şeklinde yanıt veriyor.
Bu soruya gelen yanıtlar ile yaş grubu karşılaştırmaları incelendiğinde yaş grubu büyüdükçe çatışma ve operasyonların ekonomik krize etkisinin olduğunu düşünenlerin oranının da arttığı görülmüştür. 14 Mayıs 2023 seçimleri oy eğilimleri tablosu incelendiğinde ise MHP’ye oy verdiğini söyleyen katılımcıların %79,2 gibi önemli bir oranının ekonomik krize Çatışma ve Şiddet politikaları ile operasyonların etkisinin olmadığını düşünmesi dikkat çekicidir. Aynı biçimde ikinci ve üçüncü sırada İyi Parti ve Zafer Partisi’ne oy veren katılımcı oranlarının gelmesi dikkat çekicidir. Üçüncü bölümde araştırma grubuna ilk olarak “MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin Meclis Genel Kurulunda DEM PARTİ Grubu ile Tokalaşmasını Nasıl Değerlendiriyorsunuz?” sorusuna katılımcıların toplamda %43,7’si “olumlu” yanıtını verirken, %27,1’i “olumsuz”, %28,9’u Kararsızım yanıtlarını vermişlerdir. Bu veriye göre toplumun önemli kesimi Bahçeli’nin girişimini olumlamakta.
Yine AKP’ye oy verdiğini bildiren görüşmecilerin toplamda %46,9’u, MHP’ye oy verdiğini bildiren görüşmecilerin toplamda %51’i, YSP/HDP’ye oy verdiğini bildiren görüşmecilerin toplamda %53,1’i, CHP’ye oy verdiğini bildiren görüşmecilerin %31,4’ü girişimi olumlu bulduğunu söylerken kararsız olduğunu söyleyen geniş bir kesimle de karşılaşılıyor.
İyi Partiye oy veren görüşmecilerin %69,7’si, Zafer partisine oy verdiğini söyleyen katılımcıların tamamı, CHP’ye oy verdiğini bildiren katılımcıların %41,9’u Bahçelinin tokalaşma girişimini olumsuz bulması dikkat çekiyor.
YENİ BİR ÇÖZÜM SÜRECİ MÜMKÜN MÜ?
Devlet Bahçeli’nin Çıkışının Kürt Sorununda Yeni Bir Çözüm ve Müzakere Sürecine Evrilmesi Sizce Mümkün Mü? sorusuna görüşmecilerin %27’si Evet, %30’u Hayır, %19’u Kısmen, %14’ü Kararsızım, %8’i Böyle Bir Sorun Yok, %2’si Fikrim Yok şeklinde yanıtlar veriyor.
“Hayır” diyenlerin parti eğilimleri incelendiğinde sırasıyla %39,8’inin CHP’ye, %27,3’ünün İyi Parti’ye, %26,4’ünün MHP’ye, %25’inin YSP/HDP’ye, %22,1’inin AKP’ye oy veren katılımcılardan oluştuğu görülüyor.
NE YAPMALI?
“Devlet Bahçeli Tarafından Atılan Adımların Kürt Sorununda Yeni Bir Çözüm ve Müzakere Sürecine Evrilmesi İçin Öncelikli Olarak Neler Yapılmalı?” sorusuna %17,4’ü Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %11,8’i Adalet/Eşitlik ve Hukuk Tesis Edilmeli, %8,9’u Önce Demokratikleşme Olmalı, %7,3’ü PKK Askeri Operasyonlar ile Bitirilmeli, %6,3’ü Toplumu Barışa Hazırlayacak Etkinlikler Planlanmalı, %5,7’si İmralı Tecridi Kaldırılmalı/Öcalan Serbest Bırakılmalı şeklinde yanıtlar veriyor.
Devlet Bahçeli Tarafından Atılan Adımların Kürt Sorununda Yeni Bir Çözüm ve Müzakere Sürecine Evrilmesi İçin Öncelikli Olarak Neler Yapılmalı? Sorusunun 14 Mayıs 2023’te Gerçekleşen Genel Seçimlerde Hangi Partiye Oy Verdiniz? Sorusuyla karşılaştırmasına bakıldığında AKP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %21,2’si Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %14,2’si Önce Demokratikleşme Olmalı, %12,8’i Toplumu Barışa Hazırlayacak Etkinlikler Planlanmalı; CHP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %22,1’i Adalet, Eşitlik ve Hukuk Tesis Edilmeli, %21,3’ü Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %11’i Önce Demokratikleşme Olmalı; YSP/HDP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %32’si İmralı Tecridi Kaldırılmalı/Öcalan Serbest Bırakılmalı, %10,9’u Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %7,8’i Öcalan, Devlet ve 3. Garantör Bir Ülkenin Olduğu Bir Masa Kurulmalı; MHP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %28,9’u Çözüm Meclis Odaklı Olmalı, %16,5’i PKK Silah Bıraksın, %15,5’i PKK Askeri Operasyonlar ile Bitirilmeli; İYİ PARTİ’ ye oy vermiş görüşmecilerin, %20’si Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %18,3’ü Çözüm Meclis Odaklı Olmalı, %16,7’si Soruna Bütünlüklü Bakılmalı/Kürtler Dışındaki Mağdurlarda Gözetilmeli; Oy Kullanmayan görüşmecilerin, %14,3’ü Operasyonlara (Sınır içi/Sınır Dışı) Son Verilmeli, %12,7’si Taraflar Birbirine Karşı Samimi Olmalı ve Güven Vermeli, %12,7’si İmralı Tecridi Kaldırılmalı/Öcalan Serbest Bırakılmalı yanıtlarını veriyor.
KATILIMCILARIN PARTİLERE DAĞILIMI
“14 Mayıs 2023’te Gerçekleşen Genel Seçimlerde Hangi Partiye Oy Verdiniz?” sorusuna görüşmecilerin %32,7’si AKP, %28,2’si CHP, %9,4’ü YSP/HDP, %7,8’i MHP, %4,9’u İYİ PARTİ, %0,9’u YRP, %0,7’si TİP, %0,4’ü ZAFER PARTİSİ, %14,9’u ise Oy Kullanmadım yanıtını veriyor.
“Bu Pazar Bir Genel Seçim Olursa Hangi Partiye Oy Verirsiniz?” sorusuna da görüşmecilerin; %27,9’u AKP, %25,7’si CHP, %10,3’ü DEM PARTİ, %6,8’i MHP, %5,3’ü İYİ PARTİ, %1,2’si YRP, %0,9’u ZAFER PARTİSİ, %0,8’i SAADET PARTİSİ, %0,7’si DEVA PARTİSİ, %0,7’si TİP, %0,6’sı GELECEK PARTİSİ, %0,2’si HÜDA-PAR, %7’si Kararsızım ve %11,9’u OY KULLANMAYACAĞIM yanıtlarını veriyor.
Bu yanıtlara göre “Oy Kullanmayacağım” ve “Kararsızım” diyenlerin toplam oranı %18,9 iken; AKP’nin 4,8’lik, CHP’nin 2,5’lik, MHP’nin 1’lik bir erime yaşadığı; DEM Parti’nin 0,9’luk, İyi Parti’nin 0,4’lük bir artış sağladığı görülüyor.
Veri tabloları incelendiğinde Bahçeli’nin girişiminin MHP’de ciddi bir erimeye yol açmadığı görülüyor.
YAŞ GRUPLARINA GÖRE SORUN TESPİTİ
Sizce Türkiye’nin En Önemli Sorunu Nedir? Sorusuna, 18-24 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %43,7’si Ekonomik Kriz/İşsizlik, %12,6’sı Hukuk Sisteminin Mevcut Durumu, %11,2’si Kürt Sorunu; 25-34 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %42’si Ekonomik Kriz/İşsizlik, %8,9’u Eğitim Sistemi, %8,8’i Demokrasinin Olmayışı; 35-44 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %38’i Ekonomik Kriz/İşsizlik, %11,7’si Çatışma ve Şiddet Ortamı, %9,5’i Demokrasinin Olmayışı; 45-54 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %36,6’sı Ekonomik Kriz/İşsizlik, %10,5’i Hukuk Sisteminin Mevcut Durumu, %9,9’u Çatışma ve Şiddet Ortamı; 55-64 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %37,8’i Ekonomik Kriz/İşsizlik, %18,3’ü Kürt Sorunu, %13,5’i Demokrasinin Olmayışı; 65 Yaş ve Üzeri görüşmecilerin %37’si Ekonomik Kriz/İşsizlik, %15,1’i Cumhurbaşkanlığı Sistemi, %11’i Hukuk Sisteminin Mevcut Durumu yanıtlarını veriyor.
KÜRT SORUNUN EKONOMİYE ETKİSİ
Kürt Sorunu Ekonomik Kriz/İşsizlik Sorununa Ne Ölçüde Etki Ettiğini Düşünüyorsunuz? sorusuna 18-24 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %37,8’i Etkiliyor, %17,8’i Böyle Bir Sorun Yok, %15,6’sı Etkilemiyor; 25-34 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %38,1’i Etkiliyor, %24,5’i Etkilemiyor, %11,6’sı Kararsızım;35-44 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %32,6’sı Etkiliyor, %18,2’si Etkilemiyor, %14,2’si Kararsızım; 45-54 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %34,3’ü Etkiliyor, %20,9’u Etkilemiyor, %16,3’ü Çok Etkiliyor;55-64 Yaş aralığındaki görüşmecilerin %28,4’ü Etkiliyor, %21,6’sı Kararsızım, %20,5’i Etkilemiyor; 65 Yaş ve Üzeri görüşmecilerin %32,5’i Etkiliyor, %26,3’ü Etkilemiyor, %21,3’ü Kararsızım yanıtlarını veriyor.
İKTİDAR PARTİSİNDE YÜZDE 37 KARARSIZ
MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin Meclis Genel Kurulunda DEM Parti Grubu ile Tokalaşmasını Nasıl Değerlendiriyorsunuz? sorusuna14 Mayıs 2023’te Gerçekleşen Genel Seçimlerde Hangi Partiye Oy Verdiniz? Sorusuyla karşılaştırmasına bakıldığında; AKP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %11,3’ü Çok Olumlu, %35,6’sı Olumlu, %37,4’ü Kararsızım, %2,7’si Olumsuz, %13,1’i Çok Olumsuz; CHP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %8,9’u Çok Olumlu, %22,5’i Olumlu, %26,7’si Kararsızım, %28,3’ü Olumsuz, %13,6’sı Çok Olumsuz; YSP/HDP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %12,5’i Çok Olumlu, %40,6’sı Olumlu, %39,1’i Kararsızım, %3,1’i Olumsuz, %1,6’sı Çok Olumsuz; MHP’ye oy vermiş görüşmecilerin, %5,7’si Çok Olumlu, %45,3’ü Olumlu, %36,9’u Kararsızım, %7,5’i Olumsuz, %1,9’u Çok Olumsuz; İYİ PARTİ’ ye oy vermiş görüşmecilerin, %6,1’i Çok Olumlu, %9,1’i Olumlu, %15,2’si Kararsızım, %54,5’i Olumsuz, %15,2’si Çok Olumsuz; Oy Kullanmayan görüşmecilerin, %25,7’si Çok Olumlu, %32,7’si Olumlu, %6,9’u Kararsızım, %22,8’i Olumsuz, %11,9’u Çok Olumsuz yanıtlarını veriyor.
YENİ BİR ÇÖZÜM SÜRECİ İHTİMALİ?
“Devlet Bahçeli’nin Çıkışının Kürt Sorununda Yeni Bir Çözüm ve Müzakere Sürecine Evrilmesi Sizce Mümkün Mü?” sorusuna görüşmecilerin %27’si Evet, %30’u Hayır, %19’u Kısmen, %14’ü Kararsızım, %8’i Böyle Bir Sorun Yok, %2’si Fikrim Yok şeklinde yanıt veriyor.
