Sesinde ne var biliyor musun? / Söyleyemediğin sözcükler var. / Küçücük şeyler belki, / Ama günün bu saatinde, / Anıt gibi dururlar. (Cemal Süreya)
21 Şubat Dünya Anadil Günü Anısına…
“Dilimin sınırları, dünyamın sınırlarıdır”, der Wittgenstein; bu sınırın “ötesinde”, Cemal Süreya’nın da belirttiği gibi söylenmiş sözlerde, “söylenemeyen bir sır” vardır. “Sır sahibi” olmak istiyorsak eğer, “ötesine” geçmek amacıyla “dilin sınırlarına koşmalıyız”: Orası dilin “çıkış”, sırrın “giriş” kapısıdır.
Ezberimiz önceden söylenmiş sözler tarafından belirlendiği için koşucu olmanın koşulu, “ezberimizi kırmaktır”. Kırma eylemine Wittgenstein, “dehşet deneyimi”; Derrida ise “karar verme ânının deliliği”, diyor. (1)
Stirner de bir bakıma Wittgenstein gibi düşünüyor ve ezberi anımsatarak şöyle diyor: “Dil ya da söz, bize en şiddetli zulmü yapar, çünkü bütün bir sabit fikirler ordusunu karşımıza diker.” (2)
Ben de öyleyse, diyorum: Bâtınî felsefeye kulak verelim ve duyabileceklerimizin üstünü “örten” duyduklarımız denilen “örtüyü” sıyırıp atalım. Ama unutmayalım: Bu deneyimi yaparken ten gözümüzün ezberinden “sakınmak” için “gözlerimizi kapatalım”.
Yalnızlaşmak
Dilin kendisi adına bir insanın dilini çalmak, / tüm yasal cinayetler bununla başlar. (Roland Barthes)
“Kendi sözlerinize, sesinize yabancılaştığınızı düşünün… Yalnızlaşmamak mümkün mü?… Kesin bir rakam verilemese de Avrupa ve Asya’da 75, ABD’de ise son iki yüzyılda en az 115 dilin kaybolduğuna inanılıyor.
Araştırma, Türkiye’de de 3 dilin yok olduğunu, tam 15 dilin de tehlikede olduğunu ortaya koyuyor. …. Türkiye’de en çok Konya’nın Sille köyünde konuşulan ve en son 2005’te duyulan Kapadokya Yunancası, Marmara Bölgesi ve Kafkaslar’da yaygın olan Ubıhça ve kökü Diyarbakır-Lice’deki Kamışlı köyüne dayanan Mlahso Anadolu topraklarından silindi.
Siirt kökenli ve 1999’a kadar yalnızca 1000 kişinin konuştuğu Hertevin dili de kaybolmaya yüz tutmuş. Türkiye’nin yanı sıra Yunanistan ve Makedonya’da duyulan Gagavuzca, Doğu Anadolu’daki Süryaniler, İsveç ve Almanya’ya göç edenlerle birlikte 50 bin kişinin konuştuğu Turoyo ve Türkiye’de yaşayan Yahudilerin dili Ladino ciddi anlamda tehlike altında.
‘Kesinlikle tehlike altında’ olan diller ise bir hayli fazla: İstanbul ve Hatay’ın Samandağ bölgesindeki Vakıflı köyünde yaklaşık 50 bin kişinin konuştuğu Bayı Ermenicesi; Kuzey Irak, İran’ın batısı ve Türkiye-Suriye sınırında 240 bin kişinin konuştuğu, göç nedeniyle Türkiye’de bile kalmayan Süryanice’ye yakın Suret; Doğu Karadeniz kökenli ve 300 bin kişinin konuştuğu Pontus Yunancası; 130 bin kişinin konuştuğu Lazca; Türkiye’nin kuzey doğusu ile Gürcistan ve Orta Asya’da duyulan Hemşince; 31 bin kişinin bildiği Abazaca ve Çingenelerin dillerinden Romani, bu kategoride gösteriliyor.
Türkiye’deki diyasporayla beraber Rusya, Gürcistan, Orta Doğu ve Batı Avrupa’da 125 bin konuşanın olduğu Abhazca; Türkiye, Rusya, Makedonya, Ürdün, İsrail, Irak ve Rusya’da 300 bin kişinin konuştuğu Adigece, Doğu Anadolu’da yaygın Zazaca ve Türkiye’deki topluluğun yanı sıra Kafkaslar’da yaygın Kabar Çerkes dilleri de kaybolması mümkün ‘hassas diller’ kategorisinde…” (3)
(1) Camcı, Cihan; Bülent Arınç, Louis Armstrong, Hz. İbrahim ve Kürtler; Radikal Yorum, 15 Şubat 2013; s, 17
(2) Marshall, Peter; Anarşizmin Tarihi/ İmkânsızı İstemek-Çev.: Yavuz Alagon-; İmge Kitabevi, İstanbul- 2003; Klasik Anarşist Düşünürler: Max Stirner: Bilinçli Egoist; Sayfa: 322
(3) Çağıl M. Kasapoğlu; Tutma artık şu dilini, Radikal; 26 Şubat 2012; Sayfa: 16
Esat Korkmaz
