PİRYOL – Elazığ’ın Buğday Meydanı’nda kurulan darağacında evlat acısıyla dağlanan bir baba yüreğinin haykırışı yankılanıyor her 15 Kasım’da…
Seyit Rıza’nın son isteğiydi, “beni oğlumdan önce asın” ama ona daha büyük acılar yaşatmadan idama götürmek istemediler.
Önce Resik Hüseyin asıldı… Seyit Rıza seslendi ciğerparesine; “Alnımızda kara leke yok. Başını dik tut cigeramın”…
Bazı günler takvimden silinir, bazı günler ise zaman geçse de yaşandığı yerde kalır. Aradan 89 yıl geçti. Elazığ Buğday Meydanı’nda kurulan darağacında asılı kaldı, Seyit Rıza’nın diz çökmeyen sözleri. Ve o gün yaşananlar hafızalara kazındı, silinmezcesine.
Seyit Rıza’nın hikâyesi, 15 Kasım 1937’de bir darağacında son buldu sanıldı. Oysa bazı hikâyeler, insanın bedeniyle birlikte toprağa girmez. Yıllar geçer, meydan susar ama geride kalan acılar kanatır vicdanları…
Seyit Rıza’nın son anlarına ilişkin anlatılanlar, tarihin en ağır sahnelerinden biri olarak hafızalara kazındı.
Son isteği sorulan Seyit Rıza, “Kırk liram ve saatim var. Oğluma verirsiniz” der.
Oğlunun da idam edileceğini öğrendiğinde ise: “Öyleyse beni oğlumdan önce asın!”
Bu isteği kabul edilmez ve oğlu Resik Hüseyin babası Seyit Rıza’nın gözleri önünde idam edilir.
Oğluna seslendiği şu sözler ise Buğday Meydanı’nda kurulan darağacına meydan okur:
“Bizim alnımızda kara leke yok. Başını dik tut cigeramın. Varsın Buğday Meydanı bugün bize Kerbela olsun…”
Bir babanın evladından önce ölmeyi istemesi, insanın yüreğinde kolay kolay karşılık bulamayacak bir acıdır. O isteğin kabul edilmemesi ise yaşananların insani boyutunu vicdanlara ağır bir yük olarak bırakır.
Fakat Buğday Meydanı’nda yaşananlar yalnızca bir baba ile oğulun dramı değildir. O meydan, aynı zamanda devlet gücünün, hukukun ve insan onurunun karşı karşıya geldiği tarihsel bir hesaplaşmanın tanığıdır.
Seyit Rıza ve arkadaşları, dönemin olağanüstü yönetim ve yargılama koşulları içinde idam edildi. Yargılamanın yürütülüş biçimi, yaş meselesi ve savunma güvenceleri bugün de tarihsel ve hukuki tartışmaların konusudur.
O dönemdeki kaynaklarda, 18 yaşından küçükler ve 65 yaşından büyüklerin ölüm cezası infaz edilmediği belirtilmesine rağmen, 74 yaşında olan Seyit Rıza’nın yaşı küçültülerek, 16 yaşındaki oğlu Resik Hüseyin’in yaşı büyütülerek idam edildi.
Hukuk, yalnızca mahkeme kurmak ve karar vermek değildir. İnsan hayatını, savunma hakkını ve adil yargılanma güvencesini korumaktır. Devletin gücü hukukun sınırları içinde kalmak zorundadır.
Dönemin Emniyet Müdürü İhsan Sabri Çağlayangil, hatıratında Seyit Rıza’nın idam öncesi son sözlerini şöyle aktarıyor:
“Biz Seyit Rıza’yı aldık. Otomobilde benimle Polis Müdürü İbrahim’in arasına oturdu. Jeep, jandarma karakolunun yanındaki meydanda durdu. Seyit Rıza sehpaları görünce durumu anladı. ‘Asacaksınız’ dedi ve bana döndü: ‘Sen Ankara’dan beni asmak için mi geldin?’ Bakıştık. İlk kez idam edilecek bir insanla yüz yüze geliyorum. Bana güldü. Savcı, namaz kılıp kılmayacağını sordu. İstemedi. Son sözünü sorduk, ‘Kırk liram ve saatim var. Oğluma verirsiniz’ dedi. (…) Seyit Rıza’yı meydana çıkardık. Hava soğuktu ve etrafta kimseler yoktu. Ama Seyit Rıza, meydan insan doluymuş gibi sessizliğe ve boşluğa hitap etti. ‘Evladı Kerbelayıh. Bı hatayıh. Ayıptır. Zulümdür. Cinayettir’ dedi. Benim tüylerim diken diken oldu. Bu yaşlı adam rap rap yürüdü. Çingeneyi itti. İpi boynuna geçirdi. Sandalyeye ayağıyla tekme vurdu ve infazını gerçekleştirdi.”
Bu sözlerde bir insanın kendi sonuna ilişkin itirazı kadar, yaşananların hafızalara bıraktığı ağırlık da vardır.
Aradan 89 yıl geçti. O günün tanıkları azaldı, kuşaklar değişti. Ancak bazı acılar zamanın içinde kaybolmadı.
Bugün Seyit Rıza’yı anarken bir insanın ölümünü yüceltmekten ya da geçmişin acısını yeni acılara dönüştürmekten söz etmiyoruz. Hukuksuzluğun karşısında hukuku, zorbalığın karşısında insan onurunu, inkârın karşısında hafızayı hatırlıyoruz.
Buğday Meydanı’nda darağacı kuruldu, bir baba oğlundan sonra asıldı fakat aradan geçen yıllar, o günün sorularını ortadan kaldırmadı.
Belki de bu yüzden bazı meydanlar yalnızca taş ve topraktan ibaret değildir. Yaşananları taşır, söylenemeyenleri saklar, unutulmak istenenleri yeniden hatırlatır.
Buğday Meydanı o günün yükünü taşıyamadı. Zaman geçti, ama o gün darağacında asılı kaldı.
Seyit Rıza, Resik Hüseyin ve mezar yerleri bile belli olmayan daha niceleri… Bedenleri toprağa karıştı ama uğradıkları haksızlıklar hafızalardan silinmedi.
Seyit Rıza 89 yıl önce haykırdı:
“Ben sizin yalanlarınızla, hilelerinizle baş edemedim. Bu bana dert oldu. Ben de sizin önünüzde diz çökmedim. Bu da size dert olsun.”

Ve bu haykırış vicdanlarda o gün bugündür yerini koruyor.
Seyit Rıza, Resik Hüseyin ve arkadaşlarına saygıyla…



















































































