Diyarbakır’da düzenlenen bir konserin ardından yaşanan Amedspor atkısı tartışması, ilk bakışta bir sanatçının boynuna takılan futbol atkısı üzerinden gelişen sıradan bir polemik gibi görünebilir. Oysa tartışmanın seyri, Türkiye’de farklı kimliklere, kültürel sembollere ve aidiyetlere nasıl yaklaşıldığı konusunda daha derin bir soruyu gündeme getiriyor: Bir insanın başka bir kentin takımına, kültürüne ya da kimliğine yakınlık duyması neden bazıları için rahatsızlık kaynağına dönüşüyor?
26 Ekim’de Diyarbakır Çand Amed Kültür ve Kongre Merkezi’nde düzenlenen konserde Tigris Senfoni Orkestrası, Zülfü Livaneli’nin eserlerini seslendirdi. Konser sırasında Amedspor Başkanı’nın Livaneli’nin boynuna kulübün atkısını takması ve sanatçının bu atkıyla dinleyicileri selamlaması, sosyal medyada ırkçı tepkilere neden oldu.
Bir futbol takımının atkısını takmak ne suçtur ne de bir siyasi örgüte mensubiyetin göstergesidir. Buna rağmen Amedspor atkısı, bazı çevrelerde yalnızca bir spor kulübünün renkleri olarak görülmüyor. Kulübün adı, temsil ettiği kent ve taşıdığı kültürel anlamlar üzerinden siyasi bir okumaya tabi tutuluyor. Böylece kulüp ve taraftarları, kendi çeşitliliği içinde değerlendirilmek yerine tek bir kimliğe veya siyasi görüşe indirgeniyor.
Oysa futbol sadece futbol değildir; atkı da sadece atkı değildir. Bir takım, taraftarı için yaşadığı kentin hafızasını, ortak duygularını ve aidiyetini temsil edebilir. Amedspor da birçok insan için bu anlamları taşıyor. Fakat bu anlamlar, kulübü ve taraftarlarını tek bir siyasi düşüncenin temsilcisi hâline getirmez. Bir kulübün kimliğini ve taraftarlarının çeşitliliğini görmezden gelerek onları siyasi bir kalıba hapsetmek, önyargıyı beslemekten başka bir işe yaramaz.
Asıl aşılması gereken, Amedspor’a yönelik bu tahammülsüzlüktür. Herkes Amedspor’u sevmek ya da desteklemek zorunda değil. Ancak hiç kimse bu kulübün adından, renklerinden veya taraftarından dolayı aşağılanmamalı. Birlikte yaşamanın ilk koşulu, başkasının varlığını kendi ölçülerimize göre tartmaktan vazgeçmektir.
Zülfü Livaneli’nin konser sonrasında yayımladığı videoda kendisine yöneltilen tepkilere karşı yaptığı açıklama da bu nedenle tartışılmaya değer. Livaneli, atkının Amedspor Başkanı tarafından takıldığını belirterek kendisine yöneltilen siyasi suçlamalara karşı çıktı. Aybüke öğretmeni, Eren Bülbül’ü ve yakın dostu Onat Kutlar’ı anarak PKK ile ilişkilendirilmesine tepki gösterdi ve “Benim nerem PKK’lı?” diye sordu. Peki, konu ne ara Amedspo’dan çıkıp “Benim nerem PKK’lı?” meselesine uzandı?
Elbette hiç kimse haksız bir suçlama karşısında sessiz kalmak zorunda değil. Livaneli’nin kendisini savunma hakkı da tartışma konusu yapılamaz. Ancak burada üzerinde durulması gereken, bir futbol atkısının neden bu kadar kapsamlı bir siyasi savunmaya konu olduğudur. Neden verilecek yanıt, atkı takmanın olağan bir davranış olduğunu vurgulamak yerine kişinin kendi siyasi geçmişini ve duruşunu açıklamak üzerinden şekilleniyor?
Şair Yılmaz Odabaşı’nın eleştirisi de bu noktaya temas ediyor. Odabaşı, atkının Livaneli’ye aniden takılmadığını, önceden bilgisinin bulunduğunu belirterek sanatçının “Ne var taktıysam?” diyerek atkının arkasında durabileceğini ifade etti. Bu, Odabaşı’nın aktardığı bir değerlendirme. Ancak tartışmanın özü, atkının ne zaman ve hangi koşullarda takıldığından daha geniş bir yerde duruyor: Bir sanatçının barış ve kardeşlikten söz etmesi kadar, farklı kimliklerin sembollerine yönelik önyargılar karşısında nasıl bir tutum aldığı da önemlidir.
Sanatçı, içinde yaşadığı toplumdan bağımsız değildir. Eserleriyle toplumun duygularına, düşüncelerine ve hafızasına dokunurken, tutumuyla da ortak yaşam kültürünün oluşmasına katkıda bulunur. Sanatçının sorumluluğu, yalnızca kendi sözünü ve itibarını korumakla sınırlı kalmaz. Ayrımcılığın ve dışlanmanın karşısında insan onurunu savunmak da bu sorumluluğun bir parçasıdır. Barış ve kardeşlik üzerine söz söyleyen bir sanatçıdan beklenen, yalnızca kendisine yöneltilen haksız suçlamalara karşı çıkması değil, başkasına yönelen haksızlığı da görebilmesidir.
Livaneli’nin Amedspor’u desteklemek gibi bir zorunluluğu yok. Burada beklenen, bir takıma taraftar olması değil, bir futbol atkısını siyasi suçlama konusu hâline getiren anlayışa karşı çıkmasıdır. Çünkü sanatçının toplumsal etkisi, bazen söylediği sözlerden çok, ayrışmanın karşısında nerede durduğuyla görünür hâle gelir.
Futbolun doğasında rekabet vardır; düşmanlık değil. Bir maçta rakip olmak, hayatın başka alanlarında birbirimize yabancılaşmamızı gerektirmez. Farklı kentlerden, kültürlerden ve dillerden insanlar aynı tribünde yan yana durabilir, aynı heyecanı paylaşabilir. Sporun birleştirici gücü de insanları birbirine benzetmeden bir araya getirebilmesinde yatar.
Diyarbakır’da sohbet ettiğim Kürt bir esnaf Galatasaray taraftarıydı; aynı zamanda Amedspor’u da destekliyordu. İki takım karşılaşacak olsa hangisinin kazanmasını istediğini sorduğumda Galatasaray’ı tercih ettiğini söyledi. Bunu bir çelişki olarak görmedim. İnsanların birden fazla aidiyeti, sevgisi ve tercihi olabilir. Bir takımı desteklemek, diğerine düşman olmayı gerektirmez.
Asıl mesele, bu özgürlüğün karşılıklı olabilmesidir. Diyarbakırlı bir yurttaşın Galatasaray’ı desteklemesi ne kadar doğalsa Trabzonlu, Edirneli ya da İzmirli bir yurttaşın Amedspor’u desteklemesi de o kadar doğal olmalıdır. Bir insanın Amedspor atkısı taşıdığı için kendisini açıklamak, siyasi görüşünü anlatmak veya herhangi bir aidiyetini kanıtlamak zorunda kalmadığı gün, kardeşlik söylemi toplumsal hayatta gerçek bir karşılık bulmaya başlayacaktır.
Çünkü birlikte yaşamak, aynı şeyleri sevmek değildir; birbirimizin sevdiklerine ve tercihlerine saygı duyabilmektir. Farklılıklarımızı ortadan kaldırmaya çalışmadan, birbirimizi olduğumuz gibi kabul edebilmek ve aynı hayatı paylaşabilmektir.
Amedspor atkısı barış halayının mendilidir ve taşıyana yük olmamalı. Bir sanatçıya düşen ise o halayın başını çekmektir. “Amedspor Başkanı bir atkı taktı boynuma” diyen bir sanatçıya da ırkçı tepkilere inat o atkıyı onurla taşımak düşerdi. Irkçı tepkileri savuşturmak için siyasileri adres göstermenin topu taca atmanın alemi nedir şimdi, Livaneli’ye yakışan bu mudur? Kitaplarını okuduğumuz, türkülerini dinlediğimiz bir yazara, sanatçıya; şair Odabaşı’nın dediği gibi: “yadırgadık, hiç yakışmadı”.
