Nasıl bir dünya istiyorsak, onun değerlerini bugünden var etmeliyiz. Çünkü birlikte kurmak istediğimiz geleceğin temelleri, bugün birbirimizle kurduğumuz ilişkilerde atılır.
Değişim insanla başlar
İnsan bazen doğruyu bildiği hâlde neden yanlıştan yana olur? Korktuğu, çıkarlarını korumak istediği ya da karşılaşacağı sonuçları göze alamadığı için mi? Peki, doğru bildiğinin arkasında duramayan bir insan, hiç değilse yanlışın ortağı olmamayı başarabilir mi?
Değişim, önce insanın kendisini sorgulamasıyla başlar. Başkalarının yanlışlarını görmek kolaydır; asıl mesele, aynı ölçüyü kendimize de uygulayabilmektir. Bu, haksızlık karşısında susmak anlamına gelmez. Tam tersine, adaletsizliğe karşı çıkarken kendi çelişkilerimizle de yüzleşebilmemizi gerektirir.
Çünkü toplumsal dönüşüm, yalnızca başkalarının değişmesini istemekle gerçekleşmez. Savunduğumuz değerleri kendi yaşamımızda bugünden kurmamız gerekir.
Sözden davranışa
Dürüstlük, hiç hata yapmamak değildir. Dürüst insan da yanılır, yanlış kararlar verir, bazen yeterince dikkatli davranmaz. Önemli olan, hatasını gördüğünde gerçeğe sırtını dönmemesi; sorumluluk alması ve yanlışını düzeltmek için çaba göstermesidir.
İş yapan hata da yapar. Hata yapmaktan korkarak sorumluluk almamak, insanı yanılmaktan koruyabilir ama değişim yaratma imkânını da sınırlar. Elbette her hata kaçınılmaz değildir. Önemli olan, önlenebilir yanlışlardan ders çıkarmak, verilen zararı onarmak ve aynı hatanın tekrarlanmasını önlemektir.
Söz teoridir, davranış pratiktir ve somuttur. Dürüstlüğü anlatıyorsak kişiliğimizle, yaşam tarzımızla ve bunu günlük pratiğimizle göstermeliyiz. Adaleti savunuyorsak işimize gelmediğinde de adil davranmalı, dayanışmayı anlatıyorsak ihtiyaç duyulduğunda başkasının elinden tutmalıyız.
İnsanlar yalnızca ne söylediğimize değil, çıkarlarımızla çatıştığında nasıl davrandığımıza da bakarlar. Çünkü bir düşüncenin toplumsal inandırıcılığı, sözlerin güzelliğinden çok yaşamda bulduğu karşılıkla güçlenir.
İyilik, insana rağmen kurulamaz
Bir insanın iyiliğini istediğimizi söyleyip onun iradesini yok sayıyorsak, iyi niyetimizle çelişiyoruz demektir. İnsanları özgürleştirmeyi amaçlayan bir anlayış, onları kendi kararlarını verebilen özneler olarak görmelidir.
Yardımın amacı insanı sürekli yardıma muhtaç bırakmak değil, kendi gücünü geliştirmesine katkıda bulunmak olmalıdır. Burada bağlılık ile bağımlılık arasındaki ayrım önem kazanır.
Bağlılık güçlendirir, bağımlılık köleleştirir
Bağlılık, güven ve gönüllülük temelinde insanları bir araya getirir. Bağımlılık ise kişinin iradesini ve hareket alanını daralttığında özgürlüğünü zedeler. Bu nedenle birbirimize destek olmalı ama birbirimizi kendimize bağımlı kılmamalıyız.
Gerçek iyilik, yalnızca bir insanın bugünkü ihtiyacını karşılamak değil, kendi yaşamını kurabilme imkânını da büyütmektir.
Bireyden toplumsal harekete
Bir insanın etki alanı sınırlıdır. Her yere ulaşamaz, herkese dokunamaz, her haksızlığa tek başına karşı koyamaz. Ancak bireysel çabalar birbirini bulduğunda, dayanışmayla güçlendiğinde ve ortak bir amaç etrafında örgütlendiğinde toplumsal bir dönüşümün parçası olabilir.
Toplumsal düzen, tek tek insanların iyi niyetleriyle değil, ortak bir iradeye dönüşen toplumsal hareketlerle değişir. Fakat bir hareketin yalnızca neye karşı çıktığını bilmesi yetmez. Neyi istediğini ve istediği dünyayı nasıl kuracağını da bilmesi gerekir.
Neyi istemediğini bilmek insanı itiraza, ne istediğini bilmek bir ideale, onu nasıl kuracağını bilmek ise dönüşüme götürür.
Üstelik kurmak istediğimiz dünyanın nüvelerini bugünden oluşturmalıyız. Eşitlik istiyorsak kendi ilişkilerimizde eşitliği gözetmeli, adalet istiyorsak kararlarımızda adil davranmalı, özgürlük istiyorsak farklı düşüncelerin var olabileceği alanlar açmalıyız.
Çünkü insanlar yalnızca vaat edilen geleceğe değil, o geleceğin bugün nasıl yaşandığına da bakarlar. Savunduğumuz düşünceyi somut bir yaşam pratiğine dönüştüremiyorsak, sözümüzün inandırıcılığı eksik kalır.
Yarışta değil, dayanışma içinde
Toplumsal hareketler farklı yeteneklere, deneyimlere ve dayanma güçlerine sahip insanlardan oluşur. Herkes aynı hızda yürüyemez. Kimi daha önde gider, kimi daha yavaş ilerler, kimi de yolun sarp yerlerinde desteğe ihtiyaç duyar.
Yarışta değiliz, dayanışma içinde yürüyüşteyiz.
Birlikte yürümek, herkesin aynı güce sahip olması değil; birbirimizin gücünü ve güçsüzlüğünü gözeterek yolu birlikte aşmaktır. Bugün başkasına uzattığımız el, yarın bizim tutunacağımız dal olabilir.
Öncüler bu yürüyüşte önemli bir rol üstlenir. Yolu daha erken görebilir, yeni imkânları fark edebilir ve yön gösterebilirler. Ancak öncülük, kitleden uzaklaşmak veya onun yerine karar vermek değildir. Öncüler önde yürürken toplulukla bağlarını korumalı, onun deneyimini dinlemeli ve gerektiğinde kendi yönlerini yeniden değerlendirebilmelidir.
Topluluk da yalnızca takip eden bir kalabalık olarak kalmamalıdır. Sağlıklı bir toplumsal harekette insanlar sorgular, tartışır, eleştirir ve ortak kararların oluşumuna katılır.
Böylesi bir hareketin stratejik akla ve uzmanlaşmış insanlara da ihtiyacı vardır. Hukuk, ekonomi, iletişim, örgütlenme ve strateji gibi alanlarda bilgi sahibi insanların katkısı, ortak hedeflere ulaşmayı kolaylaştırır. Ancak uzmanlık, ortak iradeyi ortadan kaldırmamalıdır. Bilgi, deneyim ve kolektif karar alma süreçleri birbirini tamamlamalıdır.
Stratejik akıl yolu gösterir, ortak akıl yolun doğruluğunu sınar, dayanışma ise insanların o yolda birlikte yürüyebilmesini sağlar.
Özgür bireyler, özgür bir toplum
Bütün bu çabaların amacı, insanları belirli bir kalıba sokmak ya da bir iradeye bağımlı kılmak değildir. Amaç, insanların kendilerini gerçekleştirebilecekleri koşulları oluşturmak ve özgür bireyler olarak toplumsallaşmalarını sağlamaktır.
Toplumsallaşmak, bireyin kendi kimliğini ve iradesini eritmesi anlamına gelmez. Özgür birey, ortak yaşamın bir parçasıdır ama gerektiğinde o yaşamın kurallarını da sorgulayabilir. Kendi özgürlüğünü başkalarının özgürlüğünü gözeterek yaşar ve onların da kendilerini gerçekleştirebilmesine alan açar.
Özgür bireyler toplumu dönüştürür; özgürlüğü ve dayanışmayı besleyen bir toplum da bireylerin kendilerini gerçekleştirmelerine imkân tanır. Birey ile toplum arasındaki ilişki, birbirini besleyen bir döngüdür.
İyilik habitatını birlikte kurmak
İstediğimiz şey, hiç kimsenin hata yapmadığı veya düşmediği kusursuz bir dünya değildir. Hayatın inişleri çıkışları, sarp yolları vardır. Bazen yanılır, bazen yorulur, bazen yolumuzu kaybedebiliriz. Önemli olan hatalarımızı görebilmek, yanlışlarımızı onarmak ve yeniden yürümek için birbirimize destek olmaktır.
Birinin düştüğünü gördüğümüzde onu hemen suçlamak yerine neden düştüğünü anlamaya çalışmalıyız. Bazen elinden tutmalı, bazen yolunu bulmasına yardımcı olmalı, bazen de kendi ayakları üzerinde durabilmesi için ona alan açmalıyız.
İyilik, yalnızca insanın yolunu aydınlatmak değil, karanlıkta kaldığında elinden tutabilmektir. Ama bu el, insanı kendine bağımlı kılmak için değil, yeniden kendi yolunda yürüyebilmesine yardımcı olmak için uzatılmalıdır.
Toplumsal değişim bir insanla başlayabilir; dayanışmayla güçlenir, örnekler çoğaldıkça yaygınlaşır ve ortak bir yaşam kültürüne dönüştüğünde kalıcılaşma imkânı bulur.
İyilik habitatı dediğimiz şey, insanların birbirini yönetilecek bir nesne olarak değil, birlikte yaşamı kuran özgür özneler olarak gördüğü bir dünyadır. Dürüstlüğün davranışta karşılık bulduğu, hataların onarılabildiği, farklılıkların gözetildiği ve dayanışmanın ortak yaşamın temelini oluşturduğu bir dünya…
Bu dünya kendiliğinden kurulmayacak. Onun nüvelerini bugünden oluşturmak, birbirimize karşı sorumluluk almak ve bireysel çabalarımızı ortak bir iradeye dönüştürmek zorundayız.
Çünkü geleceği yalnızca vaat etmek yetmez; onun mümkün olduğunu bugünden göstermeliyiz.
Bir tohumla başlayalım, ama bahçeyi birlikte kuralım.
İyilik habitatını büyütmenin özlemiyle…
